लाङटाङ, वैशाख २० -
महाभूकम्पको एक सातापछि रसुवा सदरमुकाम धुन्चे पुग्दा आधा दर्जन युवायुवती
लाइन लागेर बसेका थिए । भूकम्पको भोलिपल्ट लाङटाङ हिमालको फेदबाट उद्धार
गरेर ल्याइएका उनीहरू पुन: घर फर्किन चाहन्थे । तीमध्येकी एक थिइन् २५
वर्षीया निङमार तामाङ ।
उनले मजेत्राले बाँधेर ढाडमा ६ महिनाको नानी बोकेकी थिइन् । 'सबै मान्छे,
चिनेजानेको उतै छ, यहाँ बसेर के गर्नु ?' उनले भनिन्, 'यहाँ अर्काले दिएको
खाएर कति दिन बस्ने ?'
निङमार र उनका श्रीमान्ले त्यहाँ होटेल चलाउँदै आएका थिए । महाभूकम्पले
हिमाल हल्लाएपछि गएको हिमपहिरोमा परेर होटेल त गयो नै, उनका श्रीमान् पनि
पुरिए । आफू त्यहाँ पुग्न पाए अझै श्रीमान् फेला पर्ने उनको आस मरेको छैन ।
तर, सेनाले उनीहरूलाई त्यहाँ नपुर्याउने भयो ।
'केही दिनअघि मात्र उद्धार गरेको, फेरि पुर्याएर के गर्नु ?' धुन्चेस्थित गणका गणपति लक्ष्मण
थापाले भने, 'फेरि अर्को दिन ल्याउनु मात्र होइन, राहतसमेत पुर्याउनुपर्छ ।'
लाङटाङ हिमालको काख विदेशी पर्यटकको मुख्य गन्तव्यस्थल थियो । तर, अहिले
त्यही बजार बगरमा परिणत भएको छ । ०७२ वैशाख १२ गते दिउँसो गएको महाभूकम्पले
सुन्दर बजार मरुभूमिमा मात्र परिणत भएन, कति जनाको परिवारै डुब्यो । करिब
चार सय व्यक्ति रहेको बस्तीमा एउटा घर मात्र बच्यो । त्यो पनि भित्तामा
अडिएर । माथिबाट खसेको हिमपहिरोले कतिको ज्यान गयो, कसैसँग आधिकारिक
तथ्यांक छैन, तर दुई सयको हाराहारीमा व्यक्ति हराएका छन् । उनीहरू माथिबाट
खसेको हिउँको दलदलमा फसेका छन् । जीवित प्राणी भनेको त्यहाँ केही घोडा र
याक थिए । तिनीहरू पनि खान नपाएर भौतारिरहेका थिए ।
३७ वर्षीया किङगा शेर्पा शनिबार नजिकै रहेको क्यान्जिङ गाउँबाट एक पुरुषका
साथमा आइन् । नयाँ जनस्वास्थ्य चौकीको भवन बनाउन लागेको स्थानमा आएर बोरा
पल्टाइन् । बोराको मुनि एक महिलाको शव थियो । बौद्ध धर्म मान्ने उनले रुँदै
त्यसलाई ढोगिन् ।
उनका पुरोहितले मन्त्र पढे । तीनपटक भुईं ढोग्दै नमस्कार गरेपछि उनले त्यो
शव त्यहीँ छाडेर गइन् । त्यो शव उनकी बहिनीको हो । उनीहरूको घर त्यही
सहरमा थियो । दिदीबहिनी १० वर्षदेखि व्यवसाय गरेर बसेका थिए । भूकम्प आएको
दिन उनी नजिकैको अर्को बस्ती क्यान्जिङ गएकी थिइन् ।
बिहान गएकी उनी साँझ फर्केर आउँदा बस्ती पुरै सखाप थियो । बस्ती मात्र
होइन, आफन्तहरू पनि पुरै सकिए । बहिनीको शव भर्खरै उम्रँदै गरेको जौबारीको
भित्तामा थियो । त्यो प्रहरीले केही समयअघि भेटेको थियो ।
उनलाई थाहा छैन, अरू आफन्त कहाँ छन् ? उनी धर्मअनुसार बहिनीको शव गाड्न
चाहन्छिन् । तर, उनको शव बोकेर लगिदिने कोही छैन । 'सबैको बिजोग छ, कसले
मद्दत गर्छ ?' उनले भनिन्, 'अरू त सबै हिउँमुनि पुरिएका छन्, भेटिँदैन होला
।'
उनी शव त्यत्तिकै छाडेर गइन् । प्रहरीले त्यो शवलाई बोराले छोपेर त्यत्तिकै छाड्यो ।
पहिरो गएकोनजिकै ७/८ युवाको जत्था थियो । उनीहरू आफ्नो डुबेको गाउँ र
आफन्तलाई टाढैबाट हेर्न आएका थिए । घटनास्थलमा प्रहरीले जान रोक लगाएको
थियो । 'हिमपहिरो गएको स्थानमा जाँदा डुब्लान् भन्ने डरले उनीहरूलाई
नपठाएको हो,' जिल्ला प्रहरी कार्यालय रसुवाका डीएसपी प्रवीण पोख्रेलले भने,
'उद्धारकर्मीबिना त्यहाँ जानु उच्च जोखिम हो ।'
शनिबार नेपाली सेना र नेपाल प्रहरीको टोली उद्धारका लागि त्यहाँ पुगेको
थियो । हिमपहिरोमा परेर ज्यान गुमाएकाहरूको उद्धारका लागि उनीहरू त्यहाँ
पुगेका थिए । दुई ठूला हिमालको बीचमा पसेर उद्धारकर्मीहरूले नेपाली र
विदेशी गरेर ८ जनाको शव निकाले ।
उनीहरू अझै पुरिएका शव खोजिरहेका छन् । 'दुई सय त नेपाली मात्र पुरिएको
अनुमान छ,' उद्धारमा खटिइरहेका पोख्रेलले हातमा लगाएको पन्जा निकाल्दै भने,
'पूरै हिउँमा शव भेटिने आधार खोजेर उत्खनन् गर्छौं ।'
पुरिएको बस्तीभन्दा अलिपर एक वृद्ध टोलाएर बसिरहेका थिए । एकटकले पहिरोले
पुरेको बस्तीतिर हेरिरहेका उनलाई आवाज दिँदा झस्किए । ७० वर्षीय पासाङ
वाङदीले त्यो पहिरोमा सबै गुमाए । श्रीमती ६४ वर्षीया भुट्टी तामाङ, ३५
वर्षका छोरा, बुहारी र नातिनी यही पहिरोमा पुरिए ।
क्यान्जिङको मौसम विभाग शाखामा काम गर्ने उनको काम हिउँ वा पानी कति
पर्यो भनेर जाँच्ने हो । सरकारी जागिरे भएकाले उनी ज्यादा समय क्यान्जिङमै
हुन्छन् । श्रीमतीसहित सबै त्यहीँ बस्थे । घरको नामोनिसान छैन । परिवार
गुमाएका उनी खान नपाएको भन्दै रोइरहेका थिए ।
'सब खत्तम भयो, उनीहरू त गए नै, मलाई खानसमेत छैन,' उनले भने, 'अर्काको
घरमा मागेर खाइरहेको छु ।' उनको घरमा ३ लाख जति नगद र ५ तोला सुन थियो ।
स्थानीयका अनुसार पहिरो जानुअघि त्यहाँ ४ सयजनाको हाराहारीको बसोबास थियो ।
तीमध्ये दुई सयभन्दा बढी हराएका छन् । एक दर्जनको शव भेटिएको छ । पूरै
रसुवा जिल्लामा पहिरोमा परेर ज्यान गुमाउनेको संख्या तीन सय नाघिसक्यो ।
त्यहाँ जम्मा भएकाहरू राहत नपाएको गुनासो गरिरहेका थिए । मध्य क्षेत्रीय
नेपाल र सशस्त्र प्रहरी बलका प्रमुखहरू क्रमश: देवेन्द्रजंग सुवेदी र
रामशरण पौडेललाई खान नपाएको गुनासो गरे । 'घरको छानो उडिसक्यो, थोत्रा पाल
टाँगेर बसिएको छ,' स्थानीय होटेल व्यवसायी सुब्बा लामाले भने, 'खाने
कुरो आएको छैन ।'
हिमाली जिल्लामा सरकारको नजर कम थियो । त्यहाँ परिवार र घरबार गुमाउने धेरै भेटिए । खेतबारी नै गुमाएकाहरू पनि थिए ।
